Xosé Manuel Pereiro (Monforte de Lemos, 1956) é o decano do Colexio de Xornalistas de Galicia. En tempos de crise, axúdanos a comprender mellor a realidade que se está a vivir nos medios de comunicación galegos.

Como afecta a crise no mundo do xornalismo?

Por unha banda o descenso da inversión publicitaria afecta á economía das empresas, pero pola outra tamén está a crise que xa viñan vivindo os propios medios. Isto último está a levar a importantes renovacións do cadro de persoal que a patronal xustifica coa recesión pero que son desproporcionados para a reducción de ingresos que hai. Por exemplo, El País está formulando ERES cando os xornal é rentábel.

É posible que este recorte de persoal esté afectando ós veteranos en base a prexubilacións e ós mais novos ?

Si, as empresas aproveitan que os veteranos acumulan unha serie de condicións laborais de estabilidade para se desfacer deles. Isto vai en detrimento da calidade da informacóin, porque no xornalismo é necesario un proceso de aprendizaxe. Se eliminas persoal por aí estás a suprimir unha escola de profesionais.

Hai baixa sindicación no xornalismo?

Si, moi baixa. Está o dito ese de que “somos profesionais liberais”, non asumimos que realmente somos asalariados. É unha profesión moi individualista, e isto pode ser unha das causa de que haxa unha precariedade tan clara.

E que solucións hai?

Eu non teño solucións. Nunca pasei de ser un asalariado. Unha das cousas que creo que habería que mobilizar á cidadanía para denunciar que a calidade da información é a que é por mora da precariedade da xente que a realiza. Se o intermediario está tan mal pagado é moi difícil que o resultado sexa de calidade. As empresas itñan que darse conta de que a solución non é rebaixar o grao de satisfacción dos profesionais. En todo caso, o que está na nosa man é protestas, así foi como se conseguiu a xornada de oito horas e historicamente vemos que non hai máis método que ese.

A cidadanía enganada | A situación laboral en tempos de crise | A precariedade: inimiga da calidade

Hai unha consigna moi empregada polo Sindicato de Xornalistas de Galicia que reza “a miña precariedade a túa desinformación”. Dardo Gómez parece ser un gran seguidor desta consigna, xa que afirma que “debido á proletarización do xornalismo é imposíbel elaborar unha información cun mínimo de calidade”. O principal argumento que se esgrime para facer este tipo de afirmacións é o relativo ao tamaño dos cadros de persoal. Se cada vez o número de traballadores e traballadoras é menor, cada profesional terá que abarcar máis feitos noticiosos, o que fai que sexa materialmente imposíbel cumprir con tódolos compromisos informativos mantendo un mínimo de rigor. Bo exemplo disto é o xornalismo de declaracións, no que se tende a recoller unicamente o que se di nunha rolda de prensa ou o que aparece nunha nota enviada por un gabinete, nin se contrasta a información nin moito menos se contextualiza. Dardo Gómez analiza isto do seguinte xeito:

Pola súa parte, Xosé Manuel Pereito, presidente do Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia, indica que “a calidade da información depende da precariedade da xente que a realiza. Se o intermediario está mal pagado, é difícil que a información que faga sexa de calidade”. A raíz destas declaracións, debemos lembrar que o dereito á información non lle pertence aos medios, senón aos cidadáns e cidadás. Os xornalistas teñen a obriga de fornecer á sociedade dunha información completa, veraz e plural. Se non se cumpre isto, estaremos -en palabra de Dardo Gómez- “estafando á cidadanía”.

A cidadanía enganada | A situación laboral en tempos de crise | Xosé Manuel Pereiro: "o que está na nosa man é protestar"

En tempos de crise a publicidade redúcese e con ela os ingresos dos medios. A patronal, nun intento de manter a viabilidade empresarial do proxecto, busca novas fontes de ingresos e reduce gastos por onde poida. Algúns cadros de persoal xa se están a ver afectados por estes recortes, como é o caso do Diario de Pontevedra, que desde comezos de ano xa despediu a tres xornalistas, polo que os seus compañeiros e compañeiras tiveron que asumir a súa carga de traballo. Así o contou o presidente do comité de empresa, Serafín Alonso.

Máis dramática é a situación nos medios que dependen exclusivamente da publicidade, como os xornais gratuítos. En Galiza, ADN e Que! tiveron que pechar as súas portas e prescindir da totalidade do cadro de persoal. No caso de ADN chegouse a un acordo comercial con De Luns a Venres polo que se comparte a publicidade, pero isto non supuxo a salvación para os traballadores e traballadores. A medida que a crise económica vai tomando gravidade, a alternativa do despido é cada vez máis empregada polos diferentes medios de comunicación. Tal e como denunciou o secretario xeral do Sindicato de Xornalistas de Galicia (SXG), Xurxo Salgado, nos últimos meses “producíronse despedimentos en Europa Press e deixouse de reincorporar a xente con excedencias en medios como El Correo Gallego, La Voz de Galicia ou Vieiros”.

Pero o despedimento non é a única práctica empregada pola patronal para reducir custes no cadro de persoal. Os medios galegos están a recorrer a dúas técnicas diferentes e que afectan a dúas franxas de idade tamén distintas: a non renovación de contratos e as prexubilizacións. As principais vítimas da primeira táctica son as persoas máis novas que xa contan con peores contratos, así como os profesionais dalgún departamento técnico como fotografía. Esta práctica estase a levar a cabo en medios como Diario de Pontevedra, Faro de Vigo ou La Voz de Galicia. No que se refire ás prexubilacións, afecta aos é as xornalistas máis maiores, que adoitan ter mellor contrato e un salario máis alto. Para as empresas resulta moi rendíbel economicamente desfacerse destes traballadores, por iso nos últimos meses, medios como La Voz de Galicia ou Faro de Vigo están a ofrecer facilidades ás persoas máis maiores para que se prexubilen. O presidente do Sindicat de Periodistes de Catalunya (SPC), Dardo Gómez, reflexiona acerca destas técnicas.

Podémonos preguntar se os xornalistas están a ter algún tipo de reacción diante dos recortes e medidas tomadas pola patronal no transcurso desta crise económica. A iniciativa da defensa dos dereitos dos traballadores estáa a levar o comité de empresa de cada un dos medios. Isto materialízase na negociación dos novos convenios, nos que se prevé que haxa unha suba salarial moito menor que no pasado ano, e nalgúns intentos de manter todo o cadro de persoal a costa de conxelacións salariais como está a acontecer no Grupo Correo Gallego. Porén, o nivel de sindicación dos xornalistas é moito máis baixo que noutras profesións, e en ningún dos principais medios galegos supera a cifra do 10% dos traballadores. O secretario xeral do SXG, Xurxo Salgado, indica que estas cifras se deben en parte ao medo ao despedimento e en parte á idea de que formar parte dun sindicato implica tomar posicionamento político, o que poría en perigo a obxectividade. O presidente do Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia, Xosé Manuel Pereiro, vai moito nesa liña e sinala que “a baixa sindicación é un dos motivos da precariedade laboral no mundo da comunicación e que a historia nos demostra que o único medio para conseguir cousas é protestar”.

A cidadanía enganada | A precariedade: inimiga da calidade | Xosé Manuel Pereiro: "o que está na nosa man é protestar"